Blog
چگونه فیدبک را در یک سیستم صوتی کنترل کنیم
در این مقاله، برخی از مبانی را مرور میکنیم که چه چیزی باعث فیدبک میشود و چگونه از آن جلوگیری کنیم
فیدبک آکوستیکی چیست؟
فیدبک آکوستیکی زمانی رخ میدهد که صدای تقویتشدهٔ خروجی از هر بلندگو (Loudspeaker) دوباره از طریق هر میکروفونِ باز وارد سیستم صدا شود و بارها و بارها دوباره تقویت گردد. همهٔ ما آن را شنیدهایم: یک صدای ممتد و زنگدار که میتواند از یک غرّش بم تا یک جیغ تیز و آزاردهنده تغییر کند.
چه چیزی باعث فیدبک میشود؟
سادهترین سیستم PA از یک میکروفون، یک آمپلیفایر (تقویتکننده) و یک یا چند بلندگو تشکیل میشود. هر وقت این سه جزء کنار هم باشند، پتانسیل فیدبک وجود دارد.
فیدبک وقتی اتفاق میافتد که صدای بلندگو دوباره وارد میکروفون شود، دوباره تقویت شود و دوباره از بلندگو پخش شود، به شکل یک حلقهٔ تکرارشونده.
یک مثال
فرض کنید میکروفون را جلوی بلندگو قرار دادهاید. اگر به میکروفون ضربه بزنید، صدای ضربه از آمپلیفایر عبور میکند، از بلندگو خارج میشود و دوباره وارد میکروفون میگردد. این «حلقهٔ فیدبک» آنقدر سریع رخ میدهد که یک فرکانس مخصوص به خودش تولید میکند و همین فرکانس، صدای زوزهمانند ایجاد میکند، یک نوسان (Oscillation) که با ورود صدا به میکروفون تحریک میشود.
قرار دادن میکروفون خیلی نزدیک به بلندگو، قرار دادن میکروفون خیلی دور از منبع صدا (مثلاً دهان خواننده)، یا صرفاً زیاد کردن بیش از حد ولوم/گین میکروفون همگی احتمال بروز فیدبک را بالا میبرند.
نکتهٔ حرفهای شماره ۱
«بدترین حالت، خوانندههایی هستند که کپسول میکروفون را میپوشانند (مثلاً رَپِرهایی که دستشان را دور گریل میکروفون میگیرند چون فکر میکنند باحال به نظر میرسد). این کار تقریباً همیشه باعث میشود میکروفون صدای بدی بدهد و نسبت به فیدبک فوقالعاده حساس شود. مهمتر اینکه الگوی جهتگیری میکروفون را تغییر میدهد و عملاً آن را به یک میکروفون اُمنی/همهجهته (Omnidirectional) تبدیل میکند. یک ترفند این است که همهچیز را از ۸۰۰ هرتز تا ۲ کیلوهرتز کات کنید، کمپرس کنید، و امیدوار باشید آن زوزهٔ بد از بین برود و وکال هنوز قابلفهم باشد. اما یادتان نرود: بهترین کار برای کنترل فیدبک این است که همه چیز را پایین بیاورید.»
— فرانک گیلبرت، مهندس FOH (صدای سالن) در Park West، The Vic Theater و The Mayne Stage (شیکاگو)
پیشنهادهایی برای قطعکردن حلقهٔ فیدبک
- میکروفون را به منبع صدای مورد نظر نزدیکتر کنید (مثلاً به دهان خواننده یا ساز).
- از میکروفون جهتدار استفاده کنید تا «گِین قبل از فیدبک» (Gain Before Feedback) بیشتر شود.
- تعداد میکروفونهای باز را کم کنید—میکروفونهایی که استفاده نمیشوند را خاموش کنید.
- کنترلهای تُن (Tone Controls) را بیهدف و بیحساب Boost نکنید.
- تا حد امکان میکروفونها و بلندگوها را از هم دور نگه دارید.
- خروجی بلندگو را کم کنید. بلندگو را دورتر از میکروفون ببرید. هر بار که این فاصله دو برابر شود، میتوان خروجی سیستم را ۶ دسیبل افزایش داد.
- بلندگو را به شنونده نزدیکتر کنید. هر بار که این فاصله نصف شود، خروجی سیستم ۶ دسیبل افزایش مییابد.
- بهجای مانیتورهای زمینی (Floor Monitors) از سیستمهای مانیتورینگ داخلگوشی (In-Ear Monitoring) استفاده کنید.
- اگر ممکن است با آکوستیکسازی اتاق، سطوح سخت و بازتابنده مانند شیشه، مرمر و چوب را کاهش دهید.
نکتهٔ حرفهای شماره ۲
«در یک سیستم خوب طراحیشده، آن نوع فیدبکِ آزاردهنده و خیلی زیر معمولاً مشکل بزرگی نیست مگر اینکه کسی میکروفون را به سمت مانیتور بگیرد. تا وقتی اجراکنندهها دقت کنند میکروفون همیشه از مانیتورها دور نگه داشته شود، یا مشخصاً همیشه قسمت انتهایی/دنبالهٔ میکروفون رو به مانیتور باشد. نباید مسئلهای پیش بیاید.»
— بیل گیبسون، نویسندهٔ بیش از ۳۰ کتاب، تهیهکننده، اجراکننده و عضو هیئت علمی Berklee
وقتی این راهحلها به سقف اثرگذاری خود رسیدند، قدم بعدی این است که سراغ اکولایزرها و کاهندههای خودکار فیدبک بروید.
«رینگاوت» (Ringing Out)
یکی از تکنیکهای رایج بین مهندسان صدا، «رینگاوت» کردن سیستم صوتی است؛ یعنی با استفاده از یک اکولایزر گرافیکی (Graphic EQ) سطح فرکانسهایی را که فیدبک میدهند کاهش دهند.
مراحل معمول:
بهآرامی سطح خروجی سیستم را بالا ببرید تا زمانی که اولین نشانههای فیدبک را بشنوید. سپس به اکولایزر بروید و فرکانس مشکلساز را حدود ۳dB پایین بیاورید.
اگر فیدبک شبیه «هوم/زوزه بم» یا «هاول/زوزه» است، کاتکردن در محدودهٔ ۲۵۰ تا ۵۰۰ هرتز را امتحان کنید.
- یک تُن «آوازگونه/خوانندهوار» ممکن است حوالی ۱ کیلوهرتز باشد.
- سوتها و جیغها معمولاً بالاتر از ۲ کیلوهرتز هستند.
- بهندرت فیدبک زیر ۸۰ هرتز یا بالای ۸ کیلوهرتز رخ میدهد.
توسعهٔ گوش برای EQ کردن سیستم صدا تمرین میخواهد، پس صبور باشید.
بعد از پیدا کردن اولین فرکانس فیدبک، دوباره سیستم را بالا ببرید تا فرکانس بعدی شروع به زنگزدن کند.
مراحل بالا را تکرار کنید تا به سطح مورد نظر برسید؛ اما زیادهروی در اکولایز نکنید. یادتان باشد اکولایزرها معمولاً فقط میتوانند حداکثر حدود ۳ تا ۹ دسیبل افزایش سطح مفید فراهم کنند.
نکتهٔ حرفهای شماره ۳
«آخرین باری که فیدبک را تجربه کردم در یک سالن کوچک بود که من روی صحنه بودم. من هم نوازندهام و هم تکنسین صدا، و از این نظر بدترین کابوس یک صدابردار حساب میشوم. در تمرین، هدست میکروفون من فیدبک میداد و تکنسین صدا مدام ولوم من را کم میکرد و میگفت حق ندارم زیاد حرکت کنم. من میدانستم مشکل فیدبکِ محدودهٔ میدرنج است، پس به او توضیح دادم که اگر فقط میدرنج را روی EQ پایین بیاورد، مشکل حل میشود. او هم “با حرارت و قاطعیت” توضیح داد که تنها راه حذف فیدبک این است که او ولوم را کم کند و من بیحرکت بایستم.
بعد از تحمل آهنگ اول، رفتم پشت میز میکسر، از روی شانهاش دستم را دراز کردم و میدرنج را پایین آوردم. چند نت خواندم، نگاهش کردم، لبخند زدم و برگشتم روی صحنه. (گفتم که وایرلس هم بودم؟) مشکل حل شد. بعد از اجرا با هم حرف نزدیم، اما میدانم آن شب یک چیز یاد گرفت.»
— جان شوالیه، متخصص حرفهای صدا/تصویر، نویسنده و سخنران در InfoComm، NAB و رویدادهای صنعتی
کاهندههای خودکار فیدبک (Automatic Feedback Reducers)
کاهندههای خودکار فیدبک هنگام استفاده از میکروفون بیسیم بسیار مفید هستند. یادتان باشد جایگذاری میکروفون برای حذف فیدبک حیاتی است، و هنگام استفاده از وایرلس، وسوسهٔ دور شدن از موقعیت ایدهآل میکروفون زیاد است. اگر اجراکننده بیش از حد به یک بلندگو نزدیک شود، فیدبک رخ میدهد؛ یک کاهندهٔ فیدبک خوب میتواند فیدبک را سریعتر از یک صدابردار تشخیص دهد و حذف کند.
